Wie is William Shakespeare ?

—–

Citaat William Shakespeare

Citaat William Shakespeare

Waarom worden de toneelstukken van William Shakespeare (1564-1616) na 450 jaar nog altijd gespeeld en bewerkt door steeds weer nieuwe generaties? En waarom is Shakespeare tot op de dag van vandaag de meest geciteerde dichter aller tijden? En dat wereldwijd! En wat is dat toch, dat er van deze diep filosofische schrijver zoveel luchthartige cartoons bestaan? En dat hij bij zijn 450ste geboortejaar (1564) feestelijk geëerd wordt met de meest uitzonderlijke uitdossingen. Hoe vindt u deze met taart, kaars en hoedje…?

‘There are three people in yourself: who people think you are, who you think you are, and who you really are’. Citaat van Shakespeare.

‘There are three people in yourself: who people think you are, who you think you are, and who you really are’. nnnnn   -Citaat William Shakespeare-

nnnnnnnnn

450 jaar actueel (1564-2014)
Shakespeare geniet zo’n grote populariteit omdat hij over kwesties schreef die ons vandaag de dag nog altijd beroeren. Zijn thema’s als veelsoortige liefdes, man-vrouw relaties, machtsverhoudingen, rassenproblemen, sociaal onrecht en omgang met de natuur zijn meer dan ooit actueel. Hij bedacht hilarische en clowneske scènes, maar evenzeer voorzag hij zijn personages van extreme emoties als hartstocht en hartzeer, jaloezie en haat, wraak en vergiffenis. Deze uitingen van pure menselijkheid worden door alle eeuwen heen door alle lagen van de bevolking begrepen. Nieuwe generaties theatermakers, componisten en filmproducenten maken daar dankbaar gebruik van. Voor hen is Shakespeare’s gedachtegoed een blijvende inspiratiebron voor steeds weer nieuwe interpretaties en analyses, waarmee zij het publiek telkens weer verrassen.  

In Stratford-upon-Avon in Warwickshire staat het geboortehuis (foto) van de schrijver en de Holy Trinity Church, waar hij werd gedoopt en begraven.

In Stratford-upon-Avon in Warwickshire staat het geboortehuis (foto) van de schrijver en de Holy Trinity Church, waar hij werd gedoopt en begraven.

nnnnnnnnnnn

Een mens – een man – van vlees en bloed
The Bard’, zoals hij door de Engelsen liefkozend wordt genoemd, werd geboren in 1564, als zoon van John Shakespeare en de rijke boerendochter Mary Arden. Zijn vader was een welvarend handschoenmaker, wolhandelaar en wethouder. In 1582 trouwde Shakespeare op 18-jarige leeftijd met de acht jaar oudere Anne Hathaway, toen zij al zwanger was van Susanna, hun eerste kind. Sommige historici melden dat het huwelijk een ‘moetje’ was, afgedwongen door de Hathaway familie. Zij kregen drie kinderen. In 1585 beviel Anne van een tweeling: Hamnet en Judith. Hun zoon Hamnet overleed op 11-jarige leeftijd. Men vermoedt dat Hamnet’s dood mogelijk de inspiratie vormde voor de tragische Geschiedenis van Hamlet. Kort na de geboorte van de tweeling verliet Shakespeare zijn vrouw en drie kinderen. Omdat niet bekend is waar Shakespeare tussen 1585 en 1592 was, en wat hij deed, worden deze jaren de ‘lost years’ genoemd. Een van de theorieën luidt dat hij met toneelgezelschappen rondtrok en zo betrokken raakte bij de wereld van het theater. In die tijd legde hij zich toe op acteer- en schrijfwerk. Omdat er bij zijn theater ook veel te lachen viel, werd hij door het publiek al snel gewaardeerd. Echter, bij zijn collega-scriptschrijvers wekte hij afgunst. Zij noemden hem een broodschrijver en verstootten hem omdat hij geen universitaire studie had genoten en zij wel. In 1593 stokte zijn toneelcarrière. De ‘zwarte pest’ teisterde de stad. Alle theaters werden gesloten uit angst voor besmetting en toneelgezelschappen vluchtten de stad uit. Shakespeare was ineens werkloos. Hij begon met het schrijven van poëzie en bracht zijn sonnetten onder de aandacht van de welvarende elite. Onder meer droeg hij zijn gedichten op aan Henry Wriothesly, een jonge graaf aan het hof van Koningin Elizabeth I, in de hoop dat die zijn beschermheer zou worden. Niks nieuws onder de zon, de Romeinen noemden dit verdienmodel al ‘Mecenaat’ en tegenwoordig zoeken kunstenaars financiële ondersteuning met ‘sponsoring’.

Croniqueur van zijn tijd
Shakespeare haalde inspiratie uit de Griekse en Romeinse geschiedenis, bestudeerde de bijbel en bezat behoorlijke kennis van de Franse, Italiaanse en Spaanse literatuur. Zijn toneelstukken getuigen van een gelaagde rijkdom aan historische, wereldlijke en actuele beschrijvingen. Het tijdperk waarin Shakespeare leefde was een
turbulente tijd. Overal in Europa woedden burgeroorlogen en langs de kusten bloedige zeeslagen. Engeland zelf had te maken met paleismoorden, hevige godsdiensttwisten en een dodelijke aanvalsdreiging van het machtige Spanje. Ook moesten de Engelsen in hun koloniale streven concureren met Spanjaarden en Portugezen, die al bijna een eeuw lang hun positie als zeevarende mogendheden hadden veroverd. In 1588 sloeg zeeheld Sir Francis Drake de invasie van de Spaanse Armada af, waarna ook Engeland een zeemacht werd en wereldwijd koloniën stichtte. Shakespeare verwerkte in zijn stukken koningsdrama’s, meerdere schipbreuken en met De Storm zou hij het kolonialisme aan de kaak hebben willen stellen.
nnnnnnnnn

Tijdens het bewind van Elizabeth I (1558-1603) had Shakespeare grote invloed op de internationale ontwikkeling van de Engelse taal.

Tijdens het bewind van Elizabeth I (1558-1603) had Shakespeare grote invloed op de internationale ontwikkeling van de Engelse taal.

nnnnnn

Ondernemer
Shakespeare kreeg naamsbekendheid als acteur en schrijver, maar ook als succesvol ondernemer. Hij was zakenpartner in een van de belangrijkste toneelgezelschappen: The Lord Chamberlain’s Men. Deze acteurs speelden in The Globe, hun eigen theatergebouw aan de Theems, maar ook aan het hof van Koningin Elizabeth I. Haar paleis was een verzamelplaats van dichters, schrijvers, musici en geleerden. Tijdens haar regeerperiode maakte het culturele leven in Engeland een ongekende bloeiperiode door. De literatuur, en in het bijzonder de poëzie, kwam tot grote ontwikkeling. Met name William Shakespeare bracht de Engelse taal naar een Europese status. Zijn invloed nam toe en daarmee ook zijn welvaart. In 1597 kocht hij een van de grootste huizen in Stratford: New Place. Intussen steeg eveneens de populariteit van The Lord Chamberlain’s Men en werd het gezelschap geadopteerd door Koning Jacobus I, opvolger van Elizabeth I. Vanaf 1603 stond het bekend als The King’s Men, de mannen van de koning. Shakespeare deelde ook hier in de winst.

Taalvirtuoos
William Shakespeare staat in het centrum van de Westerse literaire traditie en wordt beschouwd als de eerste vroegmoderne toneelschrijver. In de periode dat Shakespeare leefde veranderde de toneelschrijftraditie. Eerder waren het voornamelijk kerkelijke voorstellingen die gespeeld werden, met eentonig rijmende verzen. Hij liet die traditie los en schreef zijn poëtische drama’s in spreektaal. William Shakespeare’s werk is op de Bijbel na het meest geciteerd. Niet alleen vanwege de kwaliteit van zijn werken, maar ook vanwege zijn grote invloed die hij als taalvirtuoos en dramaturg uitoefende op de taalkundige evolutie in zijn tijd. Hij beschikte over een rijke woordenschat en waar dat niet toereikend was, vond hij nieuwe woorden uit. Nog steeds zijn talrijke woorden, uitdrukkingen en citaten aan hem zijn toe te schrijven. Daarnaast is zijn taal van een ongeëvenaarde schoonheid.

Oeuvre
Shakespeare was zeer productief: hij schreef 154 sonnetten en enkele langere gedichten. Zijn totale oeuvre behoort onbetwist tot de top van het literaire werelderfgoed. Het toneelwerk van 37 toneelstukken bestaat uit tragedies, komedies, romances, historische stukken en konings-drama’s over tijdloze thema’s die tot op de dag van vandaag gebruikt worden voor theaterstukken, opera’s, musicals en films. Enkele van zijn bekendste werken zijn King Lear, Hamlet, Macbeth, As You like It, Romeo and Juliet en A Midsummer Night’s Dream. Een van de beroemdste adaptaties van Romeo en Julia is de musical West Side Story uit 1957 van Leonard Bernstein, met New Yorkse sloppenwijken als decor.

z - shakespeare poster 1957 web

Shakespeare’s Globe Theater aan de Theems
De dichter die zoveel prachtige regels aan de waan van schijn en werkelijkheid heeft gewijd, blijft in tastbare herinnering in zijn geboortestad Stratford en in het replica theatergebouw ‘The Globe’ in Londen. Het Globe Theater werd gebouwd in 1598 en na diverse verwoestingen op dezelfde plek in 1989 weer herbouwd. Shakespeare speelde er met zijn gezelschap The Lord Chamberlain’s Men ook zelf in eigen toneelstukken. Zo gezegd leefde William Shakespeare volgens zijn eigen wereldberoemde uitspraak: ‘All the world’s a stage, and all the men and women merely players’. In dit theater met open dak ervaar je hoe de toneelstukken van Shakespeare werden opgevoerd. Er worden voorstellingen gegeven en er is een expositie over zijn leven. Je kunt er ook kostuums, instrumenten en special effects uit de tijd van Shakespeare bekijken. Je gaat terug in de tijd – terug naar eind 16e en begin 17e eeuw.

Globe Theater aan de zuidoever van de Theems.

In 1598 werd ‘The Globe Theatre’ gebouwd, waar alle nieuwe stukken van William Shakespeare werden vertoond.

nnnnnnn

Het Globe Theater ligt aan de zuidoever van de Theems, hét entertainmentgebied tijdens de ‘Golden Age’ van Queen Elizabeth I (1558-1603). Ook nu is er veel te genieten. Behalve het Globe Theater en de Anchor Pub uit Shakespeare’s tijd, vind je er o.a. Tate Modern, het Design Museum, de London Eye en het replica-schip ‘Golden Hind’ van Sir Francis Drake, de onverschrokken zeeheld tijdens Shakespeare’s leven.

Tekst: Hanneke Besseling

nnnnnn
Terug naar ‘From Shakespeare – with Love’, programma Stenen Kamer Theaterdag 2014

nnnnnn

Sponsoren