Achtergrond – opera Paleisgeheimen

De opera ‘Paleisgeheimen’ sluit aan op het thema ‘Macht en Pracht’ van Open Monumentendag 2013 en de viering 200 Jaar Koninkrijk Nederland. De opera werd door Dario Fo eerder opgevoerd in de tuin van De Nederhof, het overgebleven gastenverblijf van Paleis Honselaarsdyck, en in het Prinsenhof te Delft.

Paleis Honselaarsdyck, gebouwd van 1621 tot 1647, in opdracht van stadhouder Frederik Hendrik

Paleis Honselaarsdyck, gebouwd in de periode 1621 tot 1647, in opdracht van stadhouder Frederik Hendrik


Burchten en kastelen in Westland en Loosduinen

In de Middeleeuwen vormden Westland en Loosduinen een aanzienlijke streek, waar de adel en de geestelijkheid voorname gebouwen lieten verrijzen, o.a. het Hof te Wateringen, het Slot der Heren van Polanen in Monster, de 13e eeuwse Uithof-boerderij en de Hooghe Werf in Loosduinen. De Heren van Hunsel en Naaldwijk stichtten een burcht met slotgracht* te Honselersdijk. In die zelfde tijd liet Floris IV, Graaf van Holland, de Abdijkerk in Loosduinen bouwen en werd in Madestein de adellijke hoeve Huis de Camp met een stenen kamer opgetrokken. Baksteen was toen nog een kostbaar bouwmateriaal. Zo’n stenen kamer straalde gezag en rijkdom uit, hetgeen de hoeve de status gaf van een ‘herenboerderij’. De eerste bewoner Hugo Koenraadz van den Kamp was reeds van adellijke afkomst. Hij stamde rechtstreeks af van de ambachtsheren van Monster.

In de Gouden Eeuw werden burchten en kastelen omgebouwd tot buitenverblijf of landhuis.
In 1621 liet stadhouder Frederik Hendrik de middeleeuwse burcht* te Honselersdijk slopen en vervangen door een paleis – Huis Honselaarsdyck. Hij bekostigde de bouw deels met geld dat afkomstig was uit de op de Spanjaarden veroverde Zilvervloot. Bij de bouw werden de toparchitecten Jacob van Campen en Pieter Post betrokken. Aan de decoraties van het lustslot werkten meesterschilders als Jordaens en Van Honthorst mee. Rondom het paleis werden tuinen in Franse stijl aangelegd. Terzijde van het paleis bevonden zich de moestuinen en de dienstgebouwen. De aanwezigheid van dit paleis was een van de redenen dat in Den Haag de Prinsegracht werd gegraven. Zo ontstond een goede verbinding met het Westland.

Frederik Hendrik en Amalia van Solms en hun drie jongste dochters. Geschilderd door Gerrit van Honthorst, 1647, (350x260 cm). Collectie: Rijksmuseum Amsterdam

Stadhouder Frederik Hendrik en gemalin Amalia van Solms, met hun drie jongste dochters. Geschilderd door Gerrit van Honthorst, 1647, (350×260 cm). Collectie: Rijksmuseum Amsterdam


De Nederhof

Van die dienstgebouwen is nu nog slechts een gedeelte over: De Nederhof. Deze Basse Court  was geheel gericht op de tuin en gold als het verlengstuk van het paleis. Er was een centrale, open façade van vijftien bogen geflankeerd door de schilderijenzaal en de kapel. Toen Prins Frederik Hendrik in 1647 overleed, was het paleis nog niet geheel voltooid. Na zijn dood gebruikten de Oranjes het buitenverblijf voornamelijk als jachtslot, gastenverblijf en kunstgalerij. Rond 1815 werd het paleis gesloopt, waarna in 1975 het bijgebouw De Nederhof als enige restant in ere is hersteld. Sinds 2006 is De Nederhof in bezit van de Vereniging Hendrick de Keyser, als tastbaar bewijs van wat het Hof Honselaarsdyck ooit is geweest: het Versailles van het Noorden.

Frederik Hendrik, geschilderd door Michiel J.van Mierevelt, 1620-1624 (112x85 cm). Collectie: Museum Het Prinsenhof

Frederik Hendrik, geschilderd door Michiel van Mierevelt, 1620/24, (112×85 cm). Collectie: Museum Het Prinsenhof


Frederik Hendrik
(15841647),
zoon van Willem van Oranje en zijn vierde echtgenote Louise de Coligny, volgde zijn halfbroer Maurits op als prins van Oranje, graaf van Nassau, stadhouder en kapitein-generaal van het leger van de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden. Vanwege zijn vele succesvolle belegeringen kreeg hij de bijnaam ‘stedendwinger’. De Republiek was verwikkeld in de Tachtigjarige Oorlog met Spanje. Als staatsman had hij ook te maken met het conflict tussen de remonstranten en de contraremonstranten. In de jaren 30 van de 17e eeuw kende de Republiek een speculatieve, economische opleving. De waarde van de VOC-aandelen steeg spectaculair en ook Hendriks inkomen steeg flink. Meerdere paleizen zijn in Frederik Hendriks opdracht gebouwd en verbouwd; onder andere liet hij Huis ten Bosch, Huis ter Nieuburch en Huis Honselaarsdijk bouwen. Hij verbouwde paleis Noordeinde en diverse verblijven op het Binnenhof, daarnaast werden het kasteel van Buren en dat van Breda opnieuw ingericht. Zijn paleizen werden gebruikt voor uitbundige feesten en grootse ontvangsten. Frederik Hendrik verzamelde ook kunst, op advies van zijn secretaris Constantijn Huygens. In 1634 bestond de stadhouderlijke kunstcollectie uit zo’n honderd schilderijen, waaronder werken van Rembrandt, Rubens, Van Honthorst, Poelenburgh en Van Dyck.

Amalia van Solms

Amalia van Solms, geschilderd door Antoon van Dyck, 1631/32, (105×91 cm). Collectie: Prado Museum


Amalia van Solms
(16021675),
dochter van Johan Albrecht I van Solms-Braunfels
(zoon van een zuster van Willem van Oranje) en Agnes van Sayn-Wittgenstein, kwam als hofdame van ‘winterkoningin’ Elizabeth Stuart op 18-jarige leeftijd naar Den Haag. Hier leerde zij haar achterneef Frederik Hendrik van Oranje kennen. Zij traden op 4 april 1625 in het huwelijk. Dichter Joost van den Vondel beschreef de verbintenis als volgt: « Had Paris dees belonckt in ‘t midden van Godinnen: Had hem Amelia bescheenen met een blick: Hij hadse schoonst geroemt: nu schonck haar Frederick d’Oranjen Appel, als aan d’eere der Vorstinnen » Met het aanbreken van hun bewind gloorde de dageraad van de Gouden Eeuw. De prins ontpopte zich tot geniaal veldheer en groot staatsman. De scherpzinnige Amalia van Solms herschiep het sobere Oranjehof tot één van de meest luisterrijke hoven van Europa. Door goed beheer vergrootte zij de macht en rijkdom van het Huis van Oranje. Ze stelde een hofetiquette op, richtte de zalen van haar paleizen weelderig in en tooide zich met kostbare juwelen. Een ware triomf beleefde Amalia toen ze erin slaagde erfprins Willem uit te huwelijken aan een Engelse koningsdochter, de negenjarige Mary Stuart. Intussen verving zij haar echtgenoot steeds vaker bij belangrijke besprekingen en bewerkstelligde onder meer dat Frederik Hendrik meewerkte aan de vredesonderhandelingen die zouden leiden tot de Vrede van Münster in 1648. Door al deze ontwikkelingen begonnen de Oranjes steeds meer een monarchale dynastie te worden, in plaats van een familie van stadhouders.

Opera Paleisgeheimen - de Nederhof, 2008. Duet hoofdrolspelers Constantijn Huygens en Amalia van Solms

Opera ‘Het Oranje Geheim – Paleis Honselaarsdyck’, locatie De Nederhof, 2008. Duet hoofdrolspelers Constantijn Huygens en Amalia van Solms


Constantijn Huygens
(1596 – 1687)
was dichter, diplomaat, geleerde en componist. Tevens was hij secretaris van drie Prinsen van Oranje: Frederik Hendrik, Willem II en Willem III. Voor stadhouder Frederik Hendrik trad hij eveneens op als bouwheer van Paleis Honselaarsdyck, alwaar hij zelf regelmatig verbleef. Huygens bespeelde verschillende instrumenten (luit, gitaar, viola da gamba en klavecimbel) waarvoor hij een groot aantal werken schreef. In Voorburg liet hij buitenplaats Hofwijck bouwen, waar hij resideerde met zijn zonen, de staatsman en natuurkundige Constantijn Huygens jr. en de natuur- en wiskundige Christiaan Huygens. Naar Huygens sr. is een literaire prijs genoemd, de Constantijn Huygensprijs.

Terug naar programma De Stenen Kamer Theaterdag 2013

Sponsoren